İş Ayakkabısı Standartları: SB, S1, S2, S3 Ne Demek?
EN ISO 20345, koruyucu burunlu iş ayakkabıları için Avrupa'da geçerli olan güvenlik standardıdır. Bir ayakkabının bu standarda göre iş ayakkabısı sayılabilmesi için tek bir zorunlu şartı vardır: 200 joule darbeye dayanan koruma burnu. Bu şartı sağlayan en temel seviye SB'dir; diğer tüm sınıflar SB'nin üzerine ek özellikler ekler.
Standardın kodu sık yanlış yazılır. Doğru yazım EN ISO 20345'tir; ISO'suz "EN 20345" eksik bir yazımdır. Standardın koruma burnu olmayan kardeşleri de vardır: EN ISO 20347 (burunsuz iş ayakkabısı) ve EN ISO 20346 (100 joule koruyucu ayakkabı).
2011 sürümünde altı ana sınıf bulunur. Her sınıf bir öncekinin şartlarını kapsar:
| Sınıf | Kapsadığı özellikler | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| SB | 200 J koruma burnu (temel şart) | Hafif ortam, kısa süreli kullanım |
| S1 | SB + kapalı topuk + antistatik (A) + topukta enerji emme (E) + yakıt-yağ direnci (FO) | Kuru iç mekân, depo, montaj |
| S1P | S1 + delinmeye karşı ara taban (P) | Çivi veya tel riski olan kuru ortam |
| S2 | S1 + sayada suya dayanıklılık (WRU) | Nemli ortam, gıda, dış saha |
| S3 | S2 + delinme direnci (P) + profilli taban | Şantiye, ağır sanayi, inşaat |
| S4 | Tamamen kauçuk veya polimer gövde + S1 özellikleri | Sürekli ıslak zemin, tarım |
| S5 | S4 + delinme direnci + profilli taban | Islak ve delici riskin birlikte olduğu işler |
Kritik ayrım: S1 ile S2 arasındaki tek fark suya dayanıklılıktır; S2 ile S3 arasındaki tek fark ise ara taban korumasıdır. Yani "S3 her zaman daha iyidir" demek yanlıştır. Kuru bir montaj hattında S1P, S3'ten daha hafif ve daha nefes alan bir seçenek olabilir.
Sınıf kodunun yanındaki harfler isteğe bağlı testleri gösterir:
| Kod | Anlamı |
|---|---|
| P | Delinme direnci — ara taban 1.100 N kuvvete dayanır |
| A | Antistatik — statik elektriği kontrollü boşaltır |
| E | Topuk bölgesinde enerji emme |
| WRU | Saya (üst malzeme) suya dayanıklı |
| WR | Ayakkabının tamamı suya dayanıklı |
| HRO | Taban 300 °C sıcak yüzeye 60 saniye dayanır |
| HI | Isı yalıtımı (sıcağa karşı) |
| CI | Soğuk yalıtımı |
| M | Metatarsal (ayak üstü) koruma |
| AN | Bilek koruması |
| CR | Kesilmeye dayanıklı saya |
| FO | Yakıt ve yağa dayanıklı taban |
Sık karıştırılan iki kod: WRU yalnızca sayanın, WR ise ayakkabının tamamının suya dayanıklı olduğunu gösterir. WRU işaretli bir S2 ayakkabı, su birikintisinde uzun süre kalırsa içeri su alabilir.
Etiketlerde sık görülen ESD işareti EN ISO 20345'in parçası değildir; elektrostatik boşalma kontrolü EN 61340 kapsamında ölçülür. Antistatik (A) ile ESD aynı şey değildir: ESD çok daha dar bir direnç aralığı ister. Elektronik montaj gibi hassas alanlarda ESD iş ayakkabısı tercih edilmelidir.
2011 sürümünde kayma direnci ayrı bir işaretle belirtiliyordu:
- SRA — seramik zemin ve sabunlu su (sodyum lauril sülfat) üzerinde test
- SRB — çelik zemin ve gliserin üzerinde test
- SRC — hem SRA hem SRB testini geçen ayakkabı
Yıllarca "SRC en iyisidir" diye pazarlanan bu kodlar, standardın 2022 sürümünde kaldırılmıştır. Neden kaldırıldığını ve yerine ne geldiğini EN ISO 20345:2022 rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Koruma seviyesi (200 J) her iki malzemede de aynıdır; fark ağırlık ve iletkenliktedir:
- Çelik burun: daha ince ve daha dar profillidir. Isıyı ve elektriği iletir, metal dedektöründen geçer. Çelik burunlu modeller
- Kompozit burun: belirgin şekilde daha hafiftir, ısı ve elektrik iletmez, metal dedektörünü tetiklemez. Hacmi biraz daha büyüktür. Kompozit burunlu modeller
Aynı ayrım ara tabanda da vardır: çelik ara taban ince ve ekonomiktir ancak tabanın tamamını kaplamaz; tekstil (kevlar tipi) ara taban daha hafiftir ve daha geniş alanı korur. Bu ayrım 2022 sürümünde PL ve PS kodlarıyla resmileşmiştir.
| Çalışma ortamı | Önerilen sınıf |
|---|---|
| Depo, lojistik, montaj (kuru iç mekân) | S1 veya S1P |
| Gıda üretimi, nemli iç mekân | S2 |
| İnşaat, şantiye, hurda sahası | S3 |
| Asfalt, döküm, sıcak yüzeyle temas | S3 ve HRO işaretli taban |
| Elektrikle çalışma | Yalıtımlı tabanlı özel modeller |
| Sürekli su ve çamur, tarım | S4 veya S5 |
Elektrikçi modellerinde tabanın yalıtım özelliği ayrıca belgelenir; elektrikçi ayakkabılarını incelerken ürün etiketindeki yalıtım sınıfını mutlaka kontrol edin.
S3; koruma burnu, antistatik özellik, topukta enerji emme, sayada suya dayanıklılık, delinmeye karşı ara taban ve profilli taban özelliklerinin tamamını taşıyan sınıftır. Şantiye ve ağır sanayide en yaygın tercih edilen seviyedir.
İkisinde de delinmeye karşı ara taban vardır. Fark suya dayanıklılıktadır: S3'te saya suya dayanıklıdır, S1P'de değildir. Kuru ortamda S1P daha hafif ve daha nefes alan bir seçenektir.
SRC, ayakkabının hem seramik-sabunlu su hem de çelik-gliserin zeminde kayma testini geçtiğini gösterir. Bu işaret standardın 2022 sürümünde kaldırılmıştır; yeni ürünlerde görmeyebilirsiniz.
Doğru yazım EN ISO 20345'tir. "EN 20345" eksik bir yazımdır ve teknik dokümanlarda kullanılmamalıdır.
Hayır. Antistatik (A) EN ISO 20345 kapsamındadır ve geniş bir direnç aralığı tanımlar. ESD ise EN 61340 kapsamındadır ve çok daha dar bir aralık ister; elektronik üretim gibi hassas alanlarda ESD şarttır.
EN ISO 20345:2011 sınıflandırması yıllardır sektörün ortak dili oldu ve piyasadaki pek çok üründe hâlâ bu kodlarla karşılaşırsınız. Ancak standardın 2022 sürümü yeni sınıflar (S6, S7), yeni delinme kodları (PL, PS) ve yeni işaretler (SC, LG) getirdi; SRA/SRB/SRC kodlarını ise kaldırdı. Etiketleri doğru okumak için yeni standart rehberimizi mutlaka okuyun.
İhtiyacınıza uygun modeli seçmek için iş ayakkabıları kategorimize göz atabilir, sınıfa göre S1, S2, S3 ve S1P modellerini karşılaştırabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
SB ne demek?
SB (Safety Basic), en temel güvenlik ayakkabısı sınıfıdır. 200 joule darbeye ve 15 kN basınca dayanan koruyucu bir buruna sahiptir; başka bir ek özellik zorunlu değildir.
S1 ne demek?
S1; SB özelliklerine ek olarak kapalı topuk bölgesi, antistatik özellik (A), enerji emen topuk (E) ve tabanın yağ/hidrokarbona direnci (FO) sunar. Kuru ve iç mekan işleri için uygundur.
S2 ne demek?
S2; S1 özelliklerine üst malzemenin su emme ve su geçirme direncini (WRU) ekler. Nemli ortamlar ve ara sıra ıslanan zeminler için tercih edilir.
S3 ne demek?
S3; S2 özelliklerine delinmeye dayanıklı ara taban (P / yeni standartta PL veya PS) ve tırtıklı (profilli) taban ekler. İnşaat, sanayi ve ağır işler için en yaygın sınıftır.
S1 ile S3 arasındaki fark nedir?
Temel fark; S3'ün S1'e göre su geçirme direnci (WRU) ve delinmeye dayanıklı ara taban içermesidir. Delinme veya ıslaklık riski olan işlerde S3, kuru iç mekan işlerinde S1 uygundur.