İş Ayakkabısı Seçim Rehberi: S1, S1P, S2, S3, S3S, S3L ve Yeni EN ISO 20345:2022 Standartları

İş ayakkabısı seçerken karşınıza çıkan S1, S1P, S2, S3 gibi kodlar rastgele harfler değildir; her biri EN ISO 20345 standardına göre ayakkabının hangi korumayı sağladığını anlatır. 2022 yılında güncellenen standart ile birlikte S3S, S3L, S6, S7, FO, ESD, SC, SR, PL, PS gibi yeni işaretler de hayatımıza girdi. Bu rehberde tüm sınıfları ve ek koruma kodlarını sade bir dille açıklıyoruz ki iş yerinize doğru ayakkabıyı ilk seferde seçebilesiniz.

Önce Temel Kavram: 200 Joule Burun Koruması

Bir ayakkabının «güvenlik ayakkabısı» (safety) sayılabilmesi için burun kısmının 200 joule darbeye ve 15 kN basınca dayanan bir koruyucu buruna sahip olması gerekir. Bu koruma çelik, alüminyum veya kompozit (metal içermeyen) olabilir. 200J korumaya sahip en temel sınıf SB (Safety Basic) olarak adlandırılır; diğer tüm S sınıfları bunun üzerine ek özellikler ekler.

Burun Malzemesi: Çelik, Alüminyum, Kompozit ve Karbon Fiber

Koruyucu burun aynı 200J korumayı farklı malzemelerle sağlar. Malzeme; ağırlığı, kalınlığı, ısı/elektrik iletkenliğini ve metal dedektöründen geçişi doğrudan etkiler. İşinize göre doğru burun malzemesini seçmek konforu ve güvenliği birlikte belirler.

Hangi Burun Kime Uygun?

• Çelik burun – Bütçe dostu, en dayanıklı ve en ince profil. Ağır darbe/mekanik riskin yüksek olduğu genel şantiye ve ağır sanayi için idealdir. Dezavantajı: ağırdır, ısı ve soğuğu ilettiği için sıcak/soğuk ortamda ayağa hissettirir, güvenlik kapılarında alarm verir.
• Alüminyum burun – Çelikle aynı korumayı daha hafif sunar; gün boyu ayakta duranlar için yorgunluğu azaltır. Yine metal olduğundan ısı iletir ve dedektörde alarm verir; burun çelikten biraz daha hacimlidir.
• Kompozit (metal-free) burun – Fiberglas/plastik kompozit; metal içermez. Havaalanı, güvenlik ve sık kapı geçişi olan işlerde alarm vermez; ısı-soğuk ve elektrik yalıtımı sayesinde soğuk depo, elektrikçi ve ESD ortamlarında avantajlıdır. Aynı koruma için burun biraz daha hacimlidir ve genelde çelikten pahalıdır.
• Karbon fiber burun – Kompozitin gelişmiş versiyonu: metal içermez ama karbon fiberin mukavemeti sayesinde hem en hafif hem de daha ince profildir. Isı/elektrik yalıtır, dedektörde alarm vermez. Hafiflik ve konforun öncelik olduğu premium segmentte tercih edilir; fiyatı en yüksek gruptur.

Pratik özet: en ekonomik ve dar burun isteyen → çelik; metal alarmı/ısı iletimi istemeyen (elektrikçi, soğuk depo, güvenlik geçişi) → kompozit; maksimum hafiflik + ince profil → karbon fiber. Metal içermeyen burunlu (kompozit/karbon) modelleri Kompozit Burunlu İş Ayakkabıları, çelik burunluları Çelik Burunlu İş Ayakkabıları koleksiyonlarında bulabilirsiniz.

Temel Sınıflar: SB, S1, S1P, S2, S3

• SB – Sadece 200J burun koruması. En temel seviye.
• S1 – SB + kapalı topuk bölgesi + antistatik (A) + topukta enerji absorbe etme (E). Kuru, iç mekan ortamları için idealdir.
• S1P – S1 + tabanda delinme direnci (P). Çivi, tel gibi keskin cisimlerin tabandan geçmesini engeller.
• S2 – S1 + üst malzemede su geçirmezlik/su emme direnci (WPA). Nemli ortamlar için uygundur.
• S3 – S2 + delinme direnci (P) + profilli (tırtıklı) taban. Şantiye, inşaat ve ağır sanayinin en çok tercih edilen sınıfıdır.

İnşaat ve şantiye için pratik kural: S3 iş ayakkabısı çoğu senaryoyu karşılar. Bu sınıftaki modelleri S3 İş Ayakkabıları koleksiyonumuzda inceleyebilirsiniz.

2022 ile Gelen Yeni Sınıflar: S3S, S3L, S6, S7, S7S

EN ISO 20345:2022 revizyonu, metal içermeyen (non-metalik) tabanlıklar ve tüm-ayakkabı su direnci için yeni sınıflar tanımladı:

• S6 – S2 + WR (tüm ayakkabı su geçirmez). Yağış ve ıslak zeminde ayağı tamamen kuru tutar.
• S7 – S3 + WR. S3'ün tüm koruması üzerine tam su geçirmezlik.
• S3L / S7L – S3/S7 + PL (metalsiz, geniş çivi 4,5 mm delinme direnci) + SC (burun üstü aşınma koruması).
• S3S / S7S – S3/S7 + PS (metalsiz, ince çivi 3,0 mm delinme direnci) + SC.
• S1PL / S1PS – S1 üzerine metalsiz PL veya PS delinme direnci. Hafiflik isteyen ama delinmeye karşı korunmak isteyenler için idealdir.

PL ve PS farkı nedir? Metal tabanlık (P) 4,5 mm'lik çivilere karşı test edilir ama esnek olmayabilir. Metalsiz tekstil tabanlıklar hafif ve esnektir; PL geniş çivi (4,5 mm), PS ise ince çivi (3,0 mm) ile test edilir. İnce ve keskin cisim riski yüksekse PS daha güvenlidir. Non-metalik modeller ayrıca havaalanı/güvenlik kapısı geçişlerinde metal alarmı vermez. S7S iş ayakkabısı modellerine buradan ulaşabilirsiniz.

Ek Koruma Kodları: FO, ESD, SC, SR, HRO ve Diğerleri

S sınıfının yanında gördüğünüz harfler ayakkabının ek yeteneklerini gösterir:

• A – Antistatik (statik elektriği kontrollü şekilde boşaltır).
• E – Topukta enerji absorbe etme (darbe/yorgunluğu azaltır).
• FO – Tabanın yakıt ve yağa (fuel oil) dayanıklılığı. Otomotiv, akaryakıt ve makine sanayinde önemlidir.
• P / PL / PS – Delinme direnci (metalik / metalsiz geniş çivi / metalsiz ince çivi).
• WPA – Üst malzemede su geçirme ve su emme direnci (eski adıyla WRU).
• WR – Tüm ayakkabının su geçirmezliği.
• SC – Burun üstü (scuff cap) aşınma koruması. Diz çökerek çalışanlarda burun aşınmasını geciktirir.
• SR – Kaymaz taban (slip resistance). 2022 ile SRA/SRB/SRC yerine tek SR işareti geldi; seramik zemin + deterjan çözeltisinde test edilir.
• HRO – Taban 300°C sıcak yüzeye temas direnci. Asfalt, döküm ve kaynak işlerinde kritiktir.
• HI / CI – Tabanda sıcak (HI) veya soğuk (CI) yalıtımı.
• M – Metatarsal (ayak üstü) koruması.
• AN – Bilek (ankle) koruması.
• CR – Üst malzemede kesilme direnci.
• LG – Merdiven tutuş (ladder grip) – 2022 ile eklendi.

ESD Ayakkabı ile Antistatik (A) Aynı Şey mi?

Hayır. Antistatik (A) özelliği EN ISO 20345 kapsamındadır ve direnç aralığı 0,1–1000 MΩ'dur; temel amaç kıvılcım riskini azaltmaktır. ESD (Electrostatic Discharge) ise ayrı bir standarda (EN 61340) tabidir, daha dar ve kontrollü bir direnç aralığı sunar. Elektronik kart üretimi, temiz oda ve hassas montaj hatlarında statik boşalma bileşenlere zarar verdiği için ESD ayakkabı şarttır. ESD iş ayakkabıları koleksiyonumuza göz atabilirsiniz.

Sektöre Göre Hızlı Seçim Tablosu

Doğru Numara ve Değişim Sıklığı

Güvenlik ayakkabısı ne çok dar ne de bol olmalıdır; sert burun nedeniyle parmak ucunda yaklaşık 1 cm boşluk bırakın ve ayakların şiştiği öğleden sonra deneyin. Yoğun kullanımda taban aşınması, koruyucu burnun deforme olması veya su geçirmezliğin bozulması durumunda ayakkabı değiştirilmelidir – ortalama olarak günlük yoğun kullanımda 6–12 ay pratik bir aralıktır.

Tüm iş ayakkabısı modellerimizi İş Ayakkabıları koleksiyonunda bulabilir, doğru sınıfı seçmek için bize danışabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

S1 ile S3 iş ayakkabısı arasındaki fark nedir?

S1; kapalı topuk, antistatik (A) ve topukta enerji absorbe etme (E) özelliği sunar ve kuru iç mekanlar için uygundur. S3 ise bunlara ek olarak tabanda delinme direnci (P), su geçirmezlik (WPA) ve profilli taban içerir; inşaat ve ağır sanayi için idealdir.

İş ayakkabısı numarası nasıl seçilir?

Sert koruyucu burun nedeniyle parmak ucunda yaklaşık 1 cm boşluk kalmalıdır. Ayakların şiştiği öğleden sonra deneyin; ayakkabı ne sıkacak kadar dar ne de ayağın kayacağı kadar bol olmalıdır.

Çelik burun mu kompozit burun mu tercih etmeliyim?

İkisi de 200 joule koruma sağlar. Çelik burun daha ince ve ekonomiktir ama ağırdır, ısı iletir ve metal dedektöründe alarm verir. Kompozit (metalsiz) burun ise hafiftir, ısı-soğuk ve elektriği yalıtır ve dedektörde alarm vermez.

ESD iş ayakkabısı ne demek?

ESD (elektrostatik boşalma) ayakkabılar, vücutta biriken statik elektriği kontrollü biçimde boşaltır. Elektronik üretim, temiz oda ve hassas montaj hatlarında statik boşalmanın bileşenlere zarar vermesini önlemek için kullanılır.

İş ayakkabısı ne zaman değiştirilmelidir?

Taban aşındığında, koruyucu burun darbe aldığında, su geçirmezlik bozulduğunda veya dikiş/üst malzeme yıprandığında değiştirilmelidir. Yoğun günlük kullanımda ortalama 6-12 ay pratik bir aralıktır.